‘સરકાર દરેક ખાનગી મિલકતો ન લઈ શકે’ : સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ર્નિણય

ચીફ જસ્ટિસ જસ્ટિસએ ૯ જજાેની બેંચના મામલામાં બહુમતીથી પોતાનો ર્નિણય સંભળાવ્યોચીફ જસ્ટિસ જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડે ૯ જજાેની બેંચના મામલામાં બહુમતીથી પોતાનો ર્નિણય સંભળાવ્યો. શું સરકાર બંધારણની કલમ ૩૯(મ્) હેઠળ સમાજના નામે વ્યક્તિ અથવા સમુદાયની ખાનગી સંપત્તિ પર કબજાે કરી શકે છે? આ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન પર સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાનો ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ૯ જજાેની મોટી બેંચે મંગળવારે પોતાના મહત્વના ર્નિણયમાં કહ્યું કે જ્યાં સુધી જાહેર હિત સામેલ ન હોય ત્યાં સુધી સરકાર તમામ ખાનગી મિલકતોનો ઉપયોગ કરી શકે નહીં.

ચીફ જસ્ટિસ જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડે ૯ જજાેની બેંચના મામલામાં બહુમતીથી પોતાનો ર્નિણય સંભળાવ્યો. ખંડપીઠે, બહુમતી અભિપ્રાય દ્વારા, ચુકાદો આપ્યો છે કે તમામ ખાનગી માલિકીના સંસાધનો રાજ્ય દ્વારા હસ્તગત કરી શકાતા નથી, જાે કે, રાજ્ય તે સંસાધનો પર દાવો કરી શકે છે જે જાહેર હિતમાં હોય અને સમુદાયના હોય. દેશની સૌથી મોટી કોર્ટે કહ્યું કે સરકાર ખાનગી મિલકતો પર કબજાે કરી શકે તેવો જૂનો ર્નિણય ખાસ કરીને આર્થિક અને સમાજવાદી વિચારધારાથી પ્રેરિત હતો. મુખ્ય ન્યાયાધીશે ૭ ન્યાયાધીશોના બહુમતી ર્નિણયને લખતા કહ્યું કે તમામ ખાનગી મિલકતો ભૌતિક સંસાધનો હોઈ શકે નહીં, તેથી તેને સરકાર હસ્તક ન લઈ શકે. બહુમતીએ ચુકાદામાં ચુકાદો આપ્યો છે કે તમામ ખાનગી માલિકીના સંસાધનો રાજ્ય દ્વારા લઈ શકાય નહીં, રાજ્ય તે સંસાધનો પર દાવો કરી શકે છે જે જાહેર હિત માટે હોય અને સમુદાયના હોય. જાે કે, જસ્ટિસ બી.વી. નાગરથ્ના ચીફ જસ્ટિસ સાથે આંશિક રીતે અસંમત હોવાનું જણાયું હતું જ્યારે જસ્ટિસ સુધાંશુ ધૂલિયા અસંમત રહ્યા હતા.

કોર્ટે જસ્ટિસ કૃષ્ણા અય્યરના અગાઉના ર્નિણયને પણ બહુમતીથી ફગાવી દીધો હતો. જસ્ટિસ અય્યરના અગાઉના ચુકાદામાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ખાનગી માલિકીના તમામ સંસાધનો રાજ્ય હસ્તગત કરી શકે છે. તે કહે છે કે જૂનું શાસન ચોક્કસ આર્થિક અને સમાજવાદી વિચારધારાથી પ્રેરિત હતું. આ સાથે, સર્વોચ્ચ અદાલતે ૧૯૭૮ પછીના તે ર્નિણયોને ઉથલાવી દીધા જેમાં સમાજવાદી થીમ અપનાવવામાં આવી હતી અને એવો ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હતો કે રાજ્ય સામાન્ય ભલા માટે તમામ ખાનગી મિલકતો પર કબજાે કરી શકે છે. ઝ્રત્નૈં ચંદ્રચુડે કહ્યું કે કેટલાક ર્નિણયો ખોટા છે જેમાં વ્યક્તિના તમામ અંગત સંસાધનો સમુદાયના ભૌતિક સંસાધનો છે.

કોર્ટની ભૂમિકા આર્થિક નીતિ નક્કી કરવાની નથી, પરંતુ આર્થિક લોકશાહીની સ્થાપનાને સરળ બનાવવાની છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ ડીવાય ચંદ્રચૂડની બનેલી ૯ ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેંચમાં જસ્ટિસ હૃષિકેશ રોય, જસ્ટિસ સુધાંશુ ધુલિયા, જસ્ટિસ જેબી પારડીવાલા, જસ્ટિસ બીવી નાગરથના, જસ્ટિસ રાજેશ બિંદલ, જસ્ટિસ મનોજ મિશ્રા, જસ્ટિસ સતીશ ચંદ્ર શર્મા અને જસ્ટિસ ઑગસ્ટિન જ્યોર્જ મસિહ ઉપરાંત એપ્રીલના રોજ આ ર્નિણય સંભળાવ્યો હતો. ૨૩ આ વર્ષે વિગતવાર સુનાવણી. ૫ દિવસ સુધી ચાલેલી સુનાવણી બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે ૧ મેના રોજ પોતાનો ર્નિણય સુરક્ષિત રાખ્યો હતો.