રાજ્યને આગામી વર્ષોમાં ૧૦૦ ટકા પ્રાકૃતિક ખેતી યુક્ત બનાવવા માટે રાજ્યપાલ શ્રી આચાર્ય દેવવ્રતજી અને મુખ્યમંત્રીશ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલના નેતૃત્વમાં માર્ગદર્શન હેઠળ રાજયભરમાં પ્રાકૃતિક કૃષિ અન્વયે મિશન મોડમાં પ્રયાસો શરુ છે.
રાજય સરકાર સહિત પ્રગતિશીલ ખેડૂતોને દ્વારા ખેડુતોને પ્રાકૃતિક કૃષિની તાલીમ અને તેની વિવિધ પદ્ધતિઓ વિશે માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે. ખેડૂતોને, પ્રાકૃતિક કૃષિમાં છોડને નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફરસ અને પોટાશ કેવી રીતે મળે છે? રાજ્યપાલશ્રી આચાર્ય દેવવ્રતજી દ્વારા લખવામાં આવેલા પ્રાકૃતિક કૃષિના પુસ્તકમાં આ પ્રક્રિયા વિશે આ વિશે સમજ આપી, પ્રાકૃતિક ખેતીના મહત્વ વિશે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે.
મનુષ્યની જેમ છોડને પણ પોષક તત્વોની આવશ્યકતા છે, આ પોષક તત્વોને ચાર વિભાગમાં વહેંચી શકાય છે. (૦૧) કાર્બન, હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન, (૦૨) નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફરસ અને પોટેશિયમ, (૦૩) કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ અને ગંધક (૦૪) અન્ય ૯૯ તત્વો.
કાર્બન-હાઈડ્રોજન- ઓક્સિજન : આ તત્વો વૃક્ષો અને છોડ માટે ખોરાક તૈયાર કરે છે. પાંદડાઓનો રંગ લીલો હોય છે, કારણ કે તેમાં લીલા દ્રવ્યો મળી આવે છે. હરિતદ્રવ્યોમાં કેટલાક સૂર્ય ઉર્જાનો સંગ્રહ કરાવનારા સંગ્રાહકો છે, આ સંગ્રાહકોને અંગ્રેજીમાં ATP કહેવામાં આવે છે. વનસ્પતિ ૦૧ ફૂટ સ્કેવરમાં ૧,૨૫૦ કેલેરી સૂર્ય ઉર્જા પ્રાપ્ત કરે છે, પરંતુ પાન તેમાંથી ૦૧ ટકા જ લઈ શકે છે. ૦૧ સ્ક્વેર ફૂટનું પાન ૧૨.૫ કેલેરી સૌર ઉર્જા સંગ્રહ કરી શકે છે, તે સમયે લીલા પાન કાર્બન ડાયોક્સાઈડ હવામાંથી લે છે.
પાંદડા પર સૂક્ષ્મ છીદ્રો હોય છે. જેને પર્ણરંદ્ર કહેવામાં આવે છે. તેઓ રક્ષણાત્મક કોષોથી ઘેરાયેલો હોય છે. હવામાંના કાર્બન ડાયોક્સાઈડનાં કણોને એકત્રિત કરવામાં આવેલી સૌર ઉર્જા તોડે છે. જેથી કાર્બન અને ઓક્સિજન છૂટા પાડે છે. જે ઓક્સિજનરુપી પ્રાણ વાયુ હવામાં છોડે છે. મૂળમાંથી બાષ્પના સ્વરૂપમાં પાણી લે છે. જે કાર્બન સાથે મળી કાચી શર્કરા બનાવે છે. એક દિવસમાં એક ફૂટ લીલા પાન ૪.૫ ગ્રામ કાચી શર્કરા બનાવે છે. તેમાંથી થોડી શર્કરા શ્વસન માટે તેમજ થોડી મૂળના માધ્યમથી બેક્ટેરિયાને આપે છે અને થોડી છોડની વૃદ્ધિ માટે રાખે છે.
કેટલાક મૂળમાં દાંડીમાં અનામત માટે રાખે છે. થોડાક ફળો, પાંદડા, અનાજ, સુગંધ, પોષકતત્વો સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા અને પ્રતિકાર શક્તિ માટે અનામત રહે છે. આ રીતે ૧ સ્કેવર ફૂટ લીલું પાન આપણને દિવસમાં ૧.૫ ગ્રામ અનાજ આપે છે. ૨.૨૫ ગ્રામ ફળ, શેરડી અને શાકભાજી ઉત્પન્ન કરી આપે છે. તેનો અર્થ છે કે સૌર ઉર્જા જેટલા પ્રમાણમાં વધુ તેટલી ઉપજ પણ વધારે આપે છે.
નાઈટ્રોજન : જંગલમાં કોઈપણ છોડ અથવા ઝાડને કોઈ પણ પર્ણ તોડી વિશ્વની કોઈપણ પ્રયોગ શાળામાં પર્ણની ચકાસણી કરાવો તો તેમાં નાઈટ્રોજનની ઉણપ મળશે નહી. આનો અર્થ એ થાય કે નાઈટ્રોજન એ પ્રકૃતિમાંથી મળે છે. હવામાં ૭૮.૬% નાઈટ્રોજન હોય છે. હવા નાઈટ્રોજનનો સમુદ્ર છે. હવા માંથી કોઈ પાંદડું નાઈટ્રોજન સીધું ન લઈ શકે. ‘નાઈટ્રોજન સ્થિતિકરણ બેક્ટેરિયા’ છોડને નાઈટ્રોજન આપવામાં મદદ કરે છે.
નાઈટ્રોજન સ્થિતકરણ બેક્ટેરિયા બે પ્રકારના હોય છે. ૧. સહજીવી બેક્ટેરિયા, ૨. અસહજીવી બેક્ટેરિયા. ૧. સહજીવી બેક્ટેરિયા:- રાઈઝોબીયમ બેક્ટેરિયા, માઈકોરાઈઝા, ઈન્ડીગો, લીલો શેવાળ આ સહજીવી બેક્ટેરિયા હવામાંથી નાઈટ્રોજન લે છે.
છોડને જેટલા નાઈટ્રોજનની જરુર હોય છે તેટલો નાઈટ્રોજન લે છે. મૂળ નાઈટ્રોજન મેળવીને બેક્ટેરિયાને ભરપુર કાચી શર્કરા આપે છે. તેથી તેને સહજીવી બેક્ટેરિયા કહેવામાં આવે છે. આ બેક્ટેરિયા જે પાકમાં મુળગંડીકા હોય તેવા કઠોળવર્ગના (લેગ્યુમીનોસી) પાકોમાં હોય છે. મૂળીયાઓ આ જીવાણુઓને વસવાટ પુરો પાડે છે. જેથી જો હવામાથી નાઈટ્રોજન, લેવાનો હોય તો તમારે કઠોળ પાકનું વાવેતર કરવું પડશે. મૂળનાં આ બેક્ટેરિયા દેશી ગાયનાં આંતરડામાં પણ જોવા મળે છે.
૨. અસહજીવી બેક્ટેરિયા : આ આબેક્ટેરિયા ઘાસ ગ્રામીણી કુટુંબના છે. એક જૂથ એકદળી વનસ્પતિના મુળની નજીક હોય છે. ડાંગર, શેરડી, સરસવ, ઘઉં, બાજરી, રાગી, કપાસ, અળસી, સુર્યમુખી, એરંડા, તલ વગેરે એક્ઝોટોબેકટર વગેરે અસહજીવો બેક્ટેરિયાને મૂળ દ્વારા સંદેશો મળતા હવામાં રહેલો નાઈટ્રોજન લે છે.
આ પ્રકારના બેકટેરિયા દેશી ગાયના આંતરડામાં જોવા મળે છે. આ જીવાણુઓ જીવામૃત, ઘન જીવામૃતનાં માધ્યમ દ્વારા જમીન પર જાય છે અને તેમનું કાર્ય કરે છે. સહજીવી અને અસહજીવી બેક્ટેરિયા ફક્ત ત્યારે જ સક્રિય હોય છે જ્યારે તેઓ એક સાથે હોય છે. આપણે ઉપરોકત કાર્ય કરવા માટે મુખ્ય પાક તરીકે એક દળી અને આંતરપાક તરીકે દ્વિદળી (કઠોળ) પાકો લેવા જોઈએ. જ્યારે મુખ્ય પાક દ્વિદળી લઈએ ત્યારે સહાયક પાક એકદળી લેવો જોઈએ.
ફોસ્ફરસ : મૂળને ફોસ્ફરસ પ્રદાન કરવા વાળા ઘટકના નિર્માણ માટે સૂર્યની ઉર્જા જરૂરી છે. ફોસ્ફરસના મુખ્ય ત્રણ રૂપ હોય છે. એક કણાત્મક, દ્વિકણાત્મક, ત્રિકણાત્મક મુળીયાઓને એક કણની આવશ્યકતા હોય છે. તેઓ દ્વિકણાત્મક અથવા ત્રીકણાત્મક નથી લઈ શકતા. જમીનમાં એક કણાત્મક ઉપલબ્ધ નથી હોતા, પરંતુ દ્વિકણાત્મક અને ત્રિકણાત્મક હોય છે. જમીનમાં દ્વિકણાત્મક અથવા ત્રિકણાત્મકના રુપ હોવા છતાં પણ જંગલના ઝાડ, છોડને ફોસ્ફરસ ઉપલબ્ધ છે. એનો મતલબ એવો છે કે, જંગલની જમીનમાં એવો કોઈ તત્વો છે કે જેને દ્વિકણાત્મક, ત્રિકણાત્મકને ફોસ્ફરસમાં પરિવર્તન કરીને જ મૂળને ઉપલબ્ધ કરાવે છે. આ જીવાણુઓ પણ દેશી ગાયના આંતરડામાં હોય છે. જે જીવામૃત, ધનજીવામૃતના માધ્યમથી ખેતરમાં જઈને મૂળને ફોસ્ફરસ આપે છે.
પોટાશિયમ: પોટાશ જમીનના અનેક કણોનાં સમૂહમાં હોય છે જોકે મૂળને એક કણ સ્વરૂપમા જોઈતું હોય છે. જંગલના વૃક્ષોમાં કોઈ પોટાશ નથી નાખતા પરંતુ એમને પોટાશની ઉણપ નથી વર્તાતી, એનો મતલબ એમ કે એમને પોટાશ મળી ગયું છે જો કે ત્યાં પોટાશ અનેક કણોના સમૂહમાં હોય છે. આ કાર્યને કરવા માટે કુદરતે બૈસીલસ સિલિસ નામના જીવાણુંને આ કાર્ય સોંપ્યું છે. આ જીવાણું દેશી ગાયના આંતરડામાં હોય છે.
Recent Comments