‘ઉધાર’ની પાર્ટીથી સિયાસત ‘કેશ’: લોકસભામાં રાતોરાત બદલાયું સમીકરણ, બંધારણીય જોગવાઈઓ અને જનમત વચ્ચે ઘર્ષણ

ચૂંટાયા જેમના નામે, એ                                 વિશ્વાસની આ કતલ છે,

લોકશાહીના નામે અહીં,                                   ખુરશીની રમત અકળ છે.

​બંધારણની સુંદરતા કહો કે                           બહુમતીની એ ચાલ,

બે તૃતીયાંશના ઓથે અહીં,                              રાતોરાત બદલાતી પળ છે.

–“પાંધી સર”

​રાજકારણમાં ક્યારે કયો વળાંક આવી જાય તે નક્કી નથી હોતું, અને તાજેતરના રાજકીય ઘટનાક્રમે આ વાત ફરી એકવાર સાબિત કરી દીધી છે. મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ મુજબ, દેશના રાજકારણમાં એક અત્યંત અણધાર્યું અને અભૂતપૂર્વ ચિત્ર સામે આવ્યું છે. જે પક્ષના ક્યારેય સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓમાં પાર્ષદ (કાઉન્સિલર) સુદ્ધાં ચૂંટાયા નહોતા, તે ‘NCPI’ પક્ષ આજે ૨૦ જેટલા સાંસદો સાથે લોકસભામાં પાંચમી સૌથી મોટી રાજકીય શક્તિ તરીકે ઉભરી આવી રહી હોય તેવુ લાગે છે . આ આશ્ચર્યજનક વેગે રાજકીય પંડિતોને પણ ચોંકાવી દીધા છે.

​આ ઘટનાક્રમ એટલો મોટો છે કે તેણે દેશના દિગ્ગજ નેતાઓ જેવા કે ચંદ્રાબાબુ નાયડુની TDP અને નીતીશ કુમારની JD(U) ના સમીકરણોને પણ પાછળ છોડી દીધા છે. હવે કકોલીની આ પાર્ટી સંસદમાં એક નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવવા સક્ષમ બની ગઈ છે.

​શું આ લોકતંત્રની જીવંતતા છે કે જનમતના વિશ્વાસની કતલ?

​આ ઘટના સામે આવતા જ દેશમાં એક નવી ચર્ચા છેડાઈ છે. લોકશાહીની વ્યાખ્યા પ્રમાણે, જનતા જે બેનર, જે વિચારધારા અને જે ચૂંટણી ઢંઢેરાના આધારે પોતાના ધારાસભ્ય કે સાંસદને ચૂંટે છે, તેની સાથે વફાદારી અપેક્ષિત હોય છે. પરંતુ જ્યારે ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ આખેઆખો જૂથ બદલીને બીજા પક્ષમાં ભળી જાય છે, ત્યારે સામાન્ય મતદાર પોતાની જાતને છેતરપિંડીનો શિકાર થયેલ અનુભવે છે. આ જનમતના વિશ્વાસની કતલ સમાન હોવાની લાગણી પણ સમાજના એક વર્ગમાં પ્રબળ બની છે.

​બીજી તરફ, ભારતીય બંધારણની સુંદરતા અને તેની અદભુત લવચીકતા પણ આ ઘટનામાં સ્પષ્ટ દેખાય છે. બંધારણના દસમા પરિશિષ્ટ (પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો – Anti-Defection Law) મુજબ, જો કોઈ પક્ષના બે તૃતીયાંશ (૨/૩) કે તેથી વધુ સભ્યો અલગ થઈને નવી પાર્ટી બનાવે અથવા અન્ય પાર્ટીમાં ભળી જાય (મર્જ થાય), તો તેમનું સંસદ સભ્યપદ રદ થતું નથી. આ જોગવાઈ રાજકીય પક્ષોમાં થતા આંતરિક અસંતોષને લોકતાંત્રિક નિકાલ આપવા માટે બનાવવામાં આવી હતી, પરંતુ વર્તમાન સમયમાં તેનો ઉપયોગ સત્તાના સમીકરણો રાતોરાત બદલવા માટે થઈ રહ્યો છે.

​​અણધાર્યો ઉતાર-ચઢાવ: ક્યારેય સ્થાનિક સ્તરે ન જીતનાર પક્ષ સીધો રાષ્ટ્રીય ફલક પર કિંગમેકરની ભૂમિકામાં આવ્યો.

૨૦ જેટલા સાંસદો સાથે લોકસભામાં પાંચમા ક્રમનું મોટું સ્થાન મેળવ્યું.

​નીતીશ કુમાર અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુ જેવા પ્રાદેશિક પક્ષો કરતા પણ સંખ્યાબળમાં આગળ.

આ રાજકીય ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે ભારતીય બંધારણ બહુમતીના નિર્ણયને સર્વોપરી ગણે છે, પરંતુ નૈતિકતાના ધોરણે આ પ્રકારના સામૂહિક પક્ષપલટા ભવિષ્યમાં લોકશાહીના પાયા નબળા ન કરે તે માટે કાયદાની સમીક્ષા થવી જરૂરી છે કે કેમ, તે દેશ માટે એક મોટો પ્રશ્ન બની રહેશે.