પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીતા રહેવું, પ્રવાહીની માત્રા ઓછી ન થાય તે માટે ઓ.આર.એસ. દ્રાવણ અથવા છાશ, લસ્સી, લીંબુ પાણી સહિતના પીણાનો ઉપયોગ કરવો

અમરેલી તા.૦૭ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ (સોમવાર)  ઉનાળાની ઋતુ દરમિયાન હિટ વેવની સંભાવનાઓને જોતાં હિટ વેવ દરમિયાન શું કરવું અને શું ન કરવું તે અંગે અમરેલી આપત્તિ વ્યવસ્થાપન તંત્ર દ્વારા માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવી છે. હિટ વેવથી માનસિક તાણ થાય છે અને મૃત્યુની સંભાવના પણ રહે છે, તેની અસરને ઓછી કરવા માટે તકેદારીની પગલા અનુસરી શકીએ.

શું કરવું :  રેડિયો સાંભળો, ટી.વી. જુઓ, હવામાન અંગેના સ્થાનિક સમાચાર માટે વર્તમાન પત્ર વાંચો, તરસ ના લાગી હોય તો પણ પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીતા રહેવું. શરીરમાં પ્રવાહીની માત્રા ઓછી ન થાય તે માટે ઓ.આર.એસ. દ્રાવણ અથવા ઘરે બનાવેલા છાશ, લસ્સી, લીંબુ પાણી,  સહિતના પીણાનો ઉપયોગ કરવો. સૂર્યના સીધા પ્રકાશમાં કામ કરવાનું થાય ત્યારે છત્રી ટોપી, બુટ-ચપ્પલ, ચશ્માનો ઉપયોગ કરવો. માથા, ગળા અને ચેહરા પર ભીનું કપડું રાખવું.

હિટ વેવની અસર દરમિયાન સ્નાયુ ખેંચાવા, શરીર પર ફોલ્લી થવી, કમજોરી આવવી, ચક્કર આવવા, માથું દુખવું, ઉબકા આવવા, વધારે પરસેવો થવો, શરીર જકડન વગેરે જેવા રોગના લક્ષણો જોવા મળે છે. જો નબળાઈ અથવા બિમારી જેવું લાગે તો તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો

પશુ-પંખીઓને શેડની નીચે છાયડામાં રાખવા અને પીવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી આપતા રહેવું. ઘરને ઠંડુ રાખવા માટે પડદા અને શટરનો ઉપયોગ કરવો, રાત્રે બારીઓ ખોલી નાખવી, ઘરમાં પંખા તથા ભીના કપડાનો ઉપયોગ કરવો અને વારંવાર ઠંડા પાણીથી નાહવું. કામના સ્થળ પાસે ઠંડા પાણીની વ્યવસ્થા રાખવી. કામદારો સૂર્યના સીધા તાપમાં કામ ન કરે તેની સાવધાની રાખવી. વધારે શ્રમવાળુ કામ કરનારે ઠંડા પહોરમાં કામ કરવાનું ટાઇમ ટેબલ બનાવવું. બહાર કામ કરવાવાળાએ વારેવારે લાંબો આરામ લેવો. સગર્ભા કામદારો પર વધારે ધ્યાન આપવું.

શું ન કરવું :  બાળકો અને પાળેલા પ્રાણીઓને ઉભા રાખેલા વાહનોમાં એકલા છોડવા નહિ. સૂર્યના તાપમાં જવાનું ટાળો ખાસ કરીને બપોરે ૧૨.૦૦થી સાંજે ૦૫.૦૦ કલાક દરમિયાન કામ કરવાનું ટાળો. ભડકાઉ કલરના, ટાઇ, રેશમી તથા ભારે કપડા પહેરવાનું ટાળો. તાપમાન વધારે હોય ત્યારે રસોઈ ઘરમાં ઓછા સમય રહો. ચા-કોફી, આલ્કોહોલ અને કાર્બોનેટેડ સોફ્ટ ડ્રીંક લેવાનું ટાળો, વધારે પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક તથા ઉતરી ગયેલા ખાદ્ય પદાર્થ લેવાનું ટાળો.

હિટ વેવ સંબંધિત સલામતીના પગલાં :  સખત પરિશ્રમવાનું કામ કરવાનું ટાળો અથવા બંધ રાખો અને ઠંડા પહોરમાં કામ કરવાનું આયોજન બનાવો. ઘરમાં જે શક્ય ન હોય એવું કામ ઠંડા સ્થળે અથવા છાંયડામાં રહીને કરી શકાય. વજનમાં હલકા અને હળવા કલરના કપડાં ગરમી અને સૂર્યપ્રકાશને પરાવર્તિત કરે છે જેથી શરીર સામાન્ય તાપમાન જાળવી શકે આ પ્રકારના કપડાં પહેરવાનો આગ્રહ રાખવો.

ખાદ્ય પદાર્થોમાં પ્રવાહી પ્રકારનું લેવાનું પસંદ કરો જેથી તરસ મહેસુસ નહીં થાય. ચા તથા કોફી લેવાનું ટાળો, કારણ કે તેની અંદરના તત્વો શરીરની અંદરનું પાણી પેશાબ દ્વારા ઓછું કરે છે. આલ્કોહોલ યુકત પીણા પણ વધુ પેશાબ દ્વારા (ડિહાઇડ્રેટ) શરીરનું પાણી ઓછું કરે છે. વારંવાર થોડું થોડું ઓછા પ્રોટીનવાળો ખોરાક લેવાનું રાખો. ફળ, શાકભાક અને સલાડ વગેરેનો ખોરાકમાં ઉપયોગ કરો.

સામાન્ય ઘર કરતાં એરકન્ડિશન (વાતાનુકુલિત) ઘરમાં હિટ વેવનું જોખમ સંપૂર્ણ ઘટી જાય છે. જો તમને એર કન્ડિશન ન હોય તો પંખાનો ઉપયોગ કરવો. વધારે તાપમાં ગરમીને દૂર કરવી મુશ્કેલ બની જાય છે જેથી તાપમાં જવાનું ટાળો. બાળકો, વૃધ્ધો, નાના બાળકો, શિશુઓની ખાસ સંભાળ રાખવી જે લોકો લાંબા સમયથી કોઈ બિમારીથી પીડાતા હોય એવા લોકો હિટ વેવ સમયે વધુ અસુરક્ષિત હોય છે.

પાળેલા જાનવરોને ઘરમાં રાખવા અથવા તેમને છાંયડામાં રાખો અને ઠંડુ પાણી પૂરતા પ્રમાણમાં આપવું. પાણીનું પાત્ર વારંવાર ભરવું. પાળેલા પ્રાણીઓને પાર્કિંગ કરેલા વાહનોમાં અથવા પાસે રાખવા નહિ તેમ અમરેલી જિલ્લા ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ સેલે એક યાદીમાં જણાવ્યું છે.