બદલાતા સમય, સામાજિક મૂલ્યોના પતન, આર્થિક તકલીફો અને ખેડૂતોની લાચારી

સમય બદલાઈ ત્યારે બધું બદલાઈ જાય છે;

ક્યારેક કાંટા પણ પાલવે બંધાઈ જાય છે,

પહેલાં રામાયણના પાઠ ભણીને

ધન્યતા અનુભવાતી

આજે અભ્યાસક્રમમાં સૌને પણ

મહાભારતનાં પાઠ ભણાવાઈ જાય છે..!!!

પાઠ ભણાવવા હતાં ગાંધીના ચરખાના 

સમય બદલાયો એટલે એ ભાવ ચારણીમાં ચળાય જાય છે. 

બસ આ યુધ્ધના માહોલ અને ચૂંટણી ઢુકડી 

તોફાન જાગ્યું મધ દરિયે શઢ ખુદ પવનમાં વણાય જાય છે. 

એક તો આ અધિક માસ એમાં ભાવવધારાનો ત્રાસ

બસ બે ચાર દિવસમાં વરસાદે  ડિઝલ વગર ખેતર કેમ ખેડાય જાશે? 

     – – “પાંધી સર “

​સમયનું બદલાતું ચક્ર અને સામાન્ય માણસની લાચારી

​સમય ક્યારેય એકસરખો રહેતો નથી. કહેવાય છે ને કે સમય બદલાય ત્યારે પરિસ્થિતિઓ જ નહીં, પણ માણસો અને તેમના વિચારો પણ બદલાઈ જાય છે. જે કાંટા એક સમયે વાગતા હતા, તે સમય જતાં અનુકૂળ થઈ જાય છે. કવિ “પાંધી સર” પોતાની પંક્તિઓમાં આ જ કડવા સત્યને વાચા આપી રહ્યા છે.

​ રામાયણથી મહાભારત સુધી

​પહેલાં રામાયણના પાઠ ભણીને ધન્યતા અનુભવાતી,

આજે અભ્યાસક્રમમાં સૌને પણ મહાભારતનાં પાઠ ભણાવાઈ જાય છે..!!!

​એક સમય હતો જ્યારે સમાજમાં ત્યાગ, સમર્પણ અને મર્યાદા (રામાયણના આદર્શો) વવાયેલા હતા. લોકો એકબીજા માટે જતું કરતા. પરંતુ આજે સમય એવો આવ્યો છે કે ડગલે ને પગલે કપટ, ઈર્ષ્યા અને સત્તાની લડાઈ (મહાભારત) જોવા મળે છે. આજે જીવનના પાઠ્યપુસ્તકોમાં આદર્શો કરતાં સંઘર્ષ અને કાવાદાવા વધારે ભણવા મળી રહ્યા છે.

​પાઠ ભણાવવા હતાં ગાંધીના ચરખાના,

સમય બદલાયો એટલે એ ભાવ ચારણીમાં ચળાય જાય છે.

​આપણે જે દેશમાં ગાંધીજીના અહિંસા, શાંતિ અને સ્વનિર્ભરતાના (ચરખાના) પાઠ ભણવાના હતા, ત્યાં આજે એ વિચારો માત્ર પુસ્તકો પૂરતા મર્યાદિત રહી ગયા છે. આજના આધુનિક અને સ્વાર્થી સમયમાં ગાંધીજીના એ ઉચ્ચ ભાવો જાણે ચારણીમાંથી ગળાઈને ક્યાંક લુપ્ત થઈ ગયા હોય તેવું લાગે છે.

​બસ આ યુધ્ધના માહોલ અને ચૂંટણી ઢુકડી,

તોફાન જાગ્યું મધ દરિયે શઢ ખુદ પવનમાં વણાય જાય છે.

​જ્યારે ચૂંટણીઓ નજીક આવે છે ત્યારે સમાજમાં એક અજીબ પ્રકારનો તણાવ અને યુદ્ધ જેવો માહોલ ઊભો થાય છે. સત્તાની આ લડાઈમાં સામાન્ય જનતા રૂપી નાવ મધદરિયે ફસાઈ જાય છે. પરિસ્થિતિ એટલી બેકાબૂ બની જાય છે કે પવન (સત્તાધારીઓ/પરિસ્થિતિ) ખુદ પોતાની મરજી મુજબ શઢને દોરે છે, પ્રજા લાચાર બનીને બધું જોયા કરે છે.

​એક તો આ અધિક માસ એમાં ભાવવધારાનો ત્રાસ,

બસ બે ચાર દિવસમાં વરસાદે ડિઝલ વગર ખેતર કેમ ખેડાય જાશે?

​લેખના અંત ભાગમાં કવિએ ખેડૂત (જગતના તાત)ની અસલી પીડા આલેખી છે. એક તરફ ‘અધિક માસ’ જેવી કુદરતી સ્થિતિ અને બીજી તરફ અસહ્ય ‘ભાવવધારો’ (મોંઘવારી). ચોમાસું માથે છે, બે-ચાર દિવસમાં વરસાદ પડવાનો છે, પણ ડીઝલના આસમાને આંબતા ભાવ જોઈને ગરીબ ખેડૂત મૂંઝવણમાં છે કે ટ્રેક્ટર કેમ ચલાવવું અને ખેતર કેમ ખેડવું? આ સવાલ આજના આર્થિક તંત્ર સામે એક મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન છે.

​અંતમાં 

​આ કાવ્ય પંક્તિઓ માત્ર શબ્દો નથી, પણ વર્તમાન સમયનો આયનો છે. તે આપણને વિચારવા મજબૂર કરે છે કે પ્રગતિની દોડમાં આપણે ક્યાંક આપણા મૂળભૂત મૂલ્યો અને સમાજના આધારસ્તંભ એવા ખેડૂતને તો ભૂલી નથી રહ્યા ને?

​અંતમાં સંક્ષેપ

​બદલાયો એવો સમય કે 

રામાયણના પાઠ હવે ભુલાય છે,

આવી છે ચૂંટણી નજીક ને ઘરમાં                     મહાભારત રચાય છે.

​આભે ચડ્યા છે ભાવ ને માથે 

આ વરસી રહ્યો વરસાદ છે,

ડીઝલ વિના આ દેશમાં ‘તાત’ નું                    ખેતર કેમ ખેડાય છે?